ارث

تعریف ترکه

 

تعریف ترکه در وسیط این­گونه آمده است « یعنی دارائی میت در زمان فوت؛ ولیکن شامل تکالیف و دیون مالی ایشان نمی­ شود، که این تکالیف و تعهدات پس از وفات انسان، تحت اداره ترکه قرار می­ گیرد ».

ماده­ ی ۲۰۶ قانون امور حسبی در تعریف آن مقرر می­ کند « مقصود از تحریر ترکه تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی است ». مادامی که شخص فوت می ­کند، از ایشان ماترک مثبت (دارائی) و منفی (دیون) باقی می­ماند، که ورثه یا نماینده ­ی قانونی وی مالک آن­ها محسوب می­شود. در همین خصوص ماده ­ی ۲۰۷ قانون مزبور بیان می­ دارد « درخواست تحریر ترکه از ورثه یا نماینده ­ی قانونی ایشان یا وصی برای اداره اموال پذیرفته می­شود».

 

مهر و موم ترکه

هر شخص بعد از مرگ اموالی از وی به جای می ماند که به مجموعه این اموال ترکه گویند، که بعد از فوت شخص متوفی مطابق قانون به وراث و یا قسمتی از آن ممکن است طی وصیت نامه به موصی له انتقال یابد. اما برای انتقال ماترک به وراث باید اصول و قواعدی رعایت شود و مراحلی سپری شود.

مهرو موم ترکه به معنای محافظت و نگهداری کردن و مراقبت از تلف شدن و یا تصرف در اموال تا زمان تعیین تکلیف آن می باشد. در واقع منظور از مهر و موم ترکه آن است که هیچ کس اعم از وراث یا طلبکاران حتی موصی له حق هیچ گونه تصرفی اعم از فروش و رهن و…. در اموال و ترکه متوفی را ندارد تا زمانی که اموال و ترکه متوفی تعیین و تکلیف شود.

جدیدترین اخبار حقوقی را در مجله حقوقی آوا دنبال کنید.

انتقال ترکه (ارثیه) به وارثین

ماهیت انتقال ماترک امری قهری است؛ یعنی به موجب تحقق موت حقیقی یا موت فرضی (عموما در خصوص غائب مفقودالاثر) تحقق می ­یابد (ماده ­ی ۸۶۷ قانون مدنی). شرط دیگر احراز مالکیت ورثه بر ماترک ادای حقوق و دیونی است که بر ذمه ­ی میت باقی مانده است؛ ماده­ ی ۸۶۷ مقرر می­دارد « مالکیت ورثه نسبت به ترکه­ ی متوفی مستقر نمی ­شود، مگر پس از ادای حقوق و دیونی که به ترکه میت تعلق گرفته».

ممکن است این پرسش مطرح شود که با وجود انتقال قهری ماترک، هنگامی که وارثان از پذیرفتن آن سرباز زنند چه می شود؟ در پاسخ باید بیان داشت که رد و قبول ترکه هیچ­ گونه تأثیری در انتقال قهری آن ندارد و صرفا رد و قبول آن به معنای رد و قبول تصفیه­­ی آن است و در استقرار مالکیت اثری ندارد؛

در همین راستا ماده ­ی ۲۵۸ قانون امور حسبی مقرر می­ کند « در صورتی که بعضی از ورثه، ترکه را قبول کرده و بعضی رد نمایند وارثی که ترکه را قبول کرده است اقدامات لازمه را برای اداره­ ی ترکه و اداء دیون و حقوق و وصول مطالبات و غیره انجام می­ دهد و وارثی که ترکه را رد کرده است حق هیچ­ گونه اعتراضی به عملیات ندارد لیکن اگر پس از تصفیه ترکه چیزی از ترکه بماند سهم­ الارث وارثی که ترکه را رد کرده است به او داده خواهد شد ….».

مهر و موم و تحریر ترکه
مهر و موم و تحریر ترکه

هدف از مهر و موم ترکه

مهروموم ترکه به منظور جلوگیری از تصرف وراث و یا اشخاص ثالث دیگر در ترکه انجام می شود تا ترکه متوفی در اثر استفاده و تصرف وراث و اشخاص دیگر در طول و یا حین رسیدگی تلف نشود.

درخواست مهر و موم ترکه تنها از افراد خاص که قانون صراحتا نامبرده پذیرفته می‌شود.

 

افرادی که حق درخواست مهر و موم ترکه را دارند عبارتند از:

۱- همه وراث متوفی و یا نماینده قانونی آنها.

مطالب بیشتر  مقررات انحصار وراثت در قوانین مدنی و امور حسبی

۲-طلبکاران متوفی هم حق درخواست مهروموم ترکه را دارند تا از این طریق از تلف شدن ترکه و رسیدن به طلب خود اطمینان حاصل کنند. البته باید بیان داشت که طلبکاران زمانی می‌توانند درخواست مهر و موم ترکه را نمایند که برای طلب خود سند رسمی داشته باشند و یا اینکه حکم قطعی از دادگاه اخذ کرده باشند و در نهایت طلبکاران صرفا فقط می‌ توانند به میزان و مقدار طلب خود اموال متوفی را مهرو موم کنند.

۳-موصی له هم می‌ تواند درخواست مهر و موم ترکه دهد، البته باید توجه داشت که موصی له زمانی می تواند درخواست مهروموم ترکه را تقاضا نمایند که وصیتی که به نفع وی شده وصیتی به غیرازمشاع باشد. یعنی موصی به فقط برای موصی له وصیت شده باشد نه اینکه فردی دیگر هم در آن مال شریک باشد.

۴-کسی که شخص متوفی آن را به وصایت منصوب کرده باشد، حق درخواست مهرو موم ترکه را دارد.

در برخی از موارد مهرو موم ترکه نیازی به درخواست وراث یا موصی له یا وصی و… نیست و خود دادگاه بخش اقدام به مهرو موم ترکه می نماید:

الف) چنانچه فردی در مهمانخانه یا یک خانه استیجاری باشد و هیچکس سراغ شخص متوفی نیامده باشد. دادگاه بخش خودش مستقلا اقدام به مهر و موم ترکه متوفی می‌کند.

ب) اگر در نزد شخص متوفی یکی از اموال دولتی و عمومی به امانت گذاشته شده باشد بعد از فوت این شخص دادگاه در چنین حالتی ملزم به مهر و موم ترکه می باشد. البته باید بیان کرد که مهرو موم ترکه توسط دادگاه بخش تنها در مورد اموال دولتی و عمومی متوفی می باشد که در نزد متوفی است و افرادی که مطابق قانون حق درخواست مهروموم ترکه را دارند، می‌توانند نسبت به مابقی اموال چنین شخصی اقدام نمایند و باید توجه داشت که در همه موارد مذکور مالکان آنها یعنی مالک خانه استیجاری و …. باید فوت شخص را به دادگاه اطلاع دهد. اگر در بین وراث متوفی شخصی محجور وجود داشته باشد که این شخص محجور قیم یا ولی نداشته باشد. دادرس که وظیفه مهروموم ترکه را برعهده دارد باید وجود محجور در بین وراث و عدم وجود قیم برای این شخص محجور را به دادستان اطلاع دهد تا دادستان اقدام به نصب قیم یا ولی برای فرد محجور که جزو وراث می‌باشند نماید.

 

 

تحریر ترکه

تحریر ترکه در واقع به معنای لیست کردن تمام اموال و دیون متوفی در حضور وراث، نمایندگان قانونی آنان، وصی و طلبکاران و سایر اشخاص ذینفع می­باشد. ماده­ ی ۲۱۰ قانون امور حسبی بیان می­ کند « دادگاه بخش (دادگاه محلی که آخرین اقامتگاه متوفی در آن­جا محرز باشد) برای تحریر ترکه وقتی را کم­تر از یک ماه و بیش از سه ماه از تاریخ نشر آگهی نباشد معین کرده و در یکی از روزنامه ­های کثیرالانتشار آگهی می­ دهد که ورثه یا نمایندگان قانونی ایشان، بستانکاران و مدیونین به متوفی و کسان دیگری که حقی بر ترکه متوفی دارند در ساعت و روز معین در دادگاه برای تحریر ترکه حاضر شوند».

همان­طور که بیان شد صرفا وراث، نمایندگان قانونی آنان و وصی مجاز به دادخواست تحریر ترکه می­باشند و طلبکاران، موصی­ له (فردی که وصیتی به نفع­ش شده باشد) و سایر اشخاص مجاز به این اقدام نیستند و صرفا می توانند به منظور جلوگیری از اتلاف یا انتقال غیرقانونی پیش از تحریر، دادخواست مهر و موم ترکه را اقامه نمایند. با این وجود در مدت تحریر ترکه هرگونه تصرف یا انتقال ماترک ممنوع می­باشد مگر اینکه احتمال آسیب و اتلاف ترکه وجود داشته باشد، در این حالت به منظور اداره و حفاطت از آن اقدام متقضی صورت می­ گیرد.

مطالب بیشتر  شرایط ارث بردن زن از مرد

 

 

مواد قانونی قبول ترکه:

ماده ۲۴۲- قبول ترکه ممکن است صریح باشد یا ضمنی

قبول صریح آن است که به موجب سند رسمی یا عادی قبول خود را به دادگاه اطلاع بدهند.
قبول ضمنی آن است که عملیاتی در ترکه نایند که کاشف از قبول ترکه و اداء دیون باشد از قبیل بیع و صلح وهبه و رهن و امثال آنکه به طور وضوح کشف از قبول ترکه نماید.

ماده ۲۴۳-حفظ ترکه و جمع‌آوری درآمد و وصول مطالبات و به طور کل اقدامات راجع به اداره ترکه کاشف از قبول آن نخواهد بود.

ماده ۲۴۴-اگر چیزی از ترکه در معرض تلف بوده یا حفظ آن محتاج به هزینه‌ای باشد که متناسب با بهای آن نیست وارث می‌تواند آن را بفروشد و این عمل قبول ضمنی ترکه محسوب نمی‌شود.
و همچنین در صورتی که برای هزینه کفن و دفن میت و هزینه ضروری دیگر، فروش قسمتی از ترکه لازم باشد این عمل قبول ضمنی ترکه محسوب نیست.

ماده ۲۴۵-اگر وارثی قبل از قبول یا رد ترکه فوت کند ورثه آن وارث به جای او می‌توانند ترکه را قبول یا رد نمایند.

ماده ۲۴۶-هر‌گاه بعضی از ورثه ترکه را قبول و بعضی رد نمایند ترکه باید تحریر شود و بعد از تحریر هم می‌توانند قبول یا رد نمایند.

ماده ۲۴۷- وارثی که ترکه را قبول کرده است مادامی که تصرف در ترکه نکرده می‌تواند رد نماید.

ماده ۲۴۸-در صورتی که ورثه ترکه را قبول نمایند هر یک مسئول اداء تمام دیون به نسبت سهم خواهند بود مگر اینکه ثابت کنند دیون متوفی زاید بر ترکه بوده یا ثابت کنند که پس از فوت متوفی ترکه بدون تقصیر آن‌ها تلف شده و باقی مانده ترکه برای پرداخت دیون کافی نیست که در این صورت نسبت به زائد از ترکه مسئول نخواهند بود.

 

 

موادقانونی رد ترکه:

ماده ۲۴۹- وارثی که ترکه را رد می‌کند باید کتباً یا شفاهاً به دادگاه اطلاع بدهد، اطلاع مزبور در دفتر مخصوصی ثبت خواهد شد این رد نباید معلق یا مشروط باشد.

ماده ۲۵۰-رد ترکه باید در مدت یک ماه از تاریخ اطلاع وارث به فوت مورث به عمل آید اگر در مدت نامبرده رد ترکه به عمل نیاید در حکم قبول و مشمول ماده ۲۴۸ خواهد بود.

ماده ۲۵۱-در صورتی که ترکه تحریر شده باشد مدت مذکور فوق از تاریخ ابلاغ خاتمه تحریر ترکه به وارث شروع می‌شود.

ماده ۲۵۲- اگر وارثی قبل از رد ترکه فوت شود حق رد به ورثه او منتقل می‌شود.

ماده ۲۵۳-اگر وارث عذر موجهی برای عدم اظهار رد در مدت مقرر داشته باشد دادگاه می‌تواند مهلت مذکور را تمدید یا تجدید کند.

ماده ۲۵۴-هر‌گاه تمام ورثه ترکه را رد نمایند در حکم ترکه متوفای بلاوارث بوده و مطابق مقررات فصل هشتم این باب رفتار می‌شود لیکن اگر از دیون متوفی زائدی بماند مال ورثه خواهد بود.

 

آیا همزمان امکان مهر و موم و تحریرترکه وجود دارد؟

طبق ماده ۱۹۲ قانون امور حسبی بعد از تحریر ترکه درخواست مهر و موم قابل قبول نبوده ولیکن در صورتی که اموال تحریر نشده باشند امکان مهر و موم فراهم است شورای حل اختلاف محل مهر و موم ترکه صالح به برداشتن مهر و موم آنها پس از بررسی موضوع است.

شورای حل اختلاف در زمان برداشتن مهر و موم ترکه ریز اموالی را که مهر و موم شده تنظیم می نماید و با درج مشخصات اموال منقول و غیر منقول و بهای آنها را مشخص می نماید.

مطالب بیشتر  وضعیت ارث در مرگهای مجهول و ارث جنین

 

زمان رسیدگی به تحریرترکه چقدر است؟

دادگاه (شورای حل اختلاف) برای تحریر ترکه وقتی را که کمتر از یک ماه و پیش از ۳ ماه از تاریخ نشر آگهی نباشد، معین کرده و در روزنامه کثیر الانتشار آگهی می دهد که ورثه یا نماینده قانونی آنها، بستانکاران و مدیونین به متوفی و کسان دیگری که حقی بر ترکه متوفی دارند در ساعت و روز معین در دادگاه برای تحریر حاضر شوند.

چه مواردی در تحریر ذکر می شود:

۱-توصیف اموال منقول با تعیین بهای آن

۲–تعیین اوصاف و وزن و عیار نقره و طلا آلات

۳-مبلغ و نوع نقدینه

۴-بها  و نوع برگهای بهادار

۵-اسناد با ذکر خصوصیات

۶–نام رقبات غیر منقول

 

 

مدارک مورد نیاز جهت تحریر ترکه

ابتدا بایست در مرجع صالح ( در حال حاضر شورای حل اختلاف محل) برگه دادخواست اخذ و مندرجات آن را تکمیل نمود.

مدارک مورد نیاز جهت پیوست به دادخواست فوق عبارتند از:

گواهی فوت

گواهی انحصار وراثت

صورت اموال کلی ارائه شده توسط ورثه یا نمایندگان قانونی آنها

 

کارشناسی تحریر ترکه

مطابق با دادخواست اقامه شده، محکمه کارشناسی را به منظور صورت ­برداری از کلیه اموال و دیون متوفی مأمور می­ کند، کارشناس ابتدا صورتی از کلیه اموال ایشان را لیست نموده از قبیل :

۱-توصیف اموال منقول با تعیین بهای آن

۲- تعیین اوصاف و وزن و عیار نقره و طلاآلات

۳-مبلغ و نوع نقدینگی

۴-بها و نوع برگ­های بهادار

۵-اسناد با ذکر خصوصیات آن­ها

۶- نام و لیستی از اموال غیرمنقول

سپس به لیست نگارش شده، مطالبات و دیون متوفی که به موجب احکام نهایی و اسناد رسمی یا دفاتر و برگ­های مربوط به متوفی یا اقرار مدیونین و ورثه مسلم است نیز اضافه می­شود. پس از تحقق این مهم صورت مجلسی به ترتیب ذیل نوشته می­ شود:

۱-نام و سمت متصدی تحریر ترکه

۲-نام و مشخصات کسانی که احضار شده ­اند و کسانی که حضور بعمل آورده ­اند.

۳-محلی که تحریر ترکه در آن­جا صورت می­گیرد.

۴-اظهارات اشخاص راجع به بدهی یا دارایی و ترکه متوفی.

۵-نام و مشخصات کسی که اسناد و اموال به او داده می­ شود.

 

اعتراض به تحریر ترکه

مطابق با ماده­ ی ۹ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۳۹۴، تمام آرای صادره موضوع ماده­ ی ۹ این قانون ( از جمله تحریر ترکه) ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ قابل تجدید نظرخواهی می ­باشد. مرجع صالح جهت تجدید نظر از آرای قاضی شورا، حسب مورد دادگاه عمومی حقوقی یا کیفری ۲ همان حوزه ­ی قضایی است. در همین خصوص ماده­ی ۲۲۳ قانون امور حسبی مقرر می­کند « هر گاه در موقع تحریر ترکه اختلافاتی بین ورثه راجع به اداره ترکه باشد، دادگاه سعی می­کند که اختلاف آن­ها به طریق مسالمت ­آمیز مرتفع گردد و الا به درخواست یکی از ورثه، کسی را از ورثه یا غیر آن­ها برای حفظ ترکه موقتا معین می­ کند».

 

صلح نامه تقسیم ارث

صلح یعنی تراضی یا تسالم بر امری که منتج به تملیک عین با منفعت یا اسقاط  دین یا حق یا غیر آن باشد. حال ممکن است در اثر صلح­ نامه ­ای مالی از جملگی در ماترک متوفی داخل شود. وراث متوفی می­ بایست با ارائه اسناد مثبته شامل سند محضری، اقرار، شهادت شهود یا با ارائه دلایلی جهت احراز و تحقق یقین علم قاضی، به منظور اثبات و احقاق حق خویش تلاش کنند. وراث متوفی همچنین می­ توانند با تنظیم صلح­ نامه­ ای پیش از تقسیم ماترک، سهم­الارث خویش را به سایر وراث یا غیر منتقل کند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در حال ارسال
نظرات کاربر
۰ (۰ رای)

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

موسسه حقوقی آوا

برای تماس برروی شماره زیر کلیک نمایید

02122020699